Wie betaalt?

In Athene wordt de rekening vaak gewoon door het aantal mensen gedeeld. Dat heet refené, een woord dat via het Turks in het Grieks kwam. Maar er is ook de kerasma: iemand trakteert, en jij laat het gebeuren. Doe je meteen iets terug, dan maak je van een gebaar een transactie.

In Spanje gaan rondjes om, of wordt er gedeeld, a escote. Wie van plan is meerdere bars te doen, legt vooraf geld in een pot, de bote. Daaruit wordt de hele middag betaald en niemand hoeft te onthouden wie aan de beurt is.

In een Nederlands café geven mensen rondjes. Engelsen noemen apart betalen ondertussen going Dutch.

In Marokko betaal je als gast niet voor je thee. Dat is niet ter discussie.

Overal is het doel hetzelfde: zorgen dat er aan tafel niet gerekend hoeft te worden. Alleen de methode verschilt, en die methode kun je fout doen.

Er is één moment waarop elke tafel even ongemakkelijk wordt. Het gesprek loopt, de glazen zijn leeg, en dan ligt er een papiertje op tafel. Iemand kijkt ernaar. Iemand anders kijkt juist niet.

Hoe dat moment wordt opgelost, verschilt per land, en de regels worden bijna nergens opgeschreven. Je leert ze door ze fout te doen.

Griekenland: laten gebeuren

In Griekenland bestaan twee woorden die tegenover elkaar staan. Refené is het eerlijke deel: de rekening gaat door het aantal mensen, ongeacht wie wat dronk. Het woord kwam via het Turks in het Grieks en betekende oorspronkelijk zoiets als gezamenlijke betaling.

Daartegenover staat de kerasma, de traktatie. Iemand betaalt voor jou, of de eigenaar zet iets neer wat je niet besteld hebt. De regel is dat je dat laat gebeuren. Blijf je weigeren, dan weiger je de persoon. En het ergste wat je kunt doen, is meteen iets terugdoen: "Nee, dan betaal ik de volgende." Dat maakt van een gebaar een ruil.

Op je naamdag, de feestdag van de heilige naar wie je bent vernoemd, draai je het om. Dan trakteer jij, en betaal jij voor de hele tafel.

Spanje: de pot

In Spanje is er een oplossing die zo eenvoudig is dat je je afvraagt waarom niet iedereen hem gebruikt. Als je met vrienden van plan bent een paar bars te doen, legt iedereen vooraf hetzelfde bedrag in de bote, de pot. Eén persoon houdt hem bij zich en betaalt overal. Aan het eind wordt het restje verdeeld, of het gaat op aan nog één ronde.

Voor een enkele bar doe je dat niet. Dan gaan er rondjes (una ronda invita uno, la siguiente otro) of wordt er gedeeld, a escote. In Bilbao hebben de cuadrillas, vriendengroepen die vaak al sinds de lagere school bestaan, van de pot bijna een instituut gemaakt. In de oude binnenstad staat zelfs een openbare spaarpot, waarin groepen het hele jaar kleingeld achterlaten voor het goede doel.

Nederland: rondjes, en een misverstand

Het Engels kent een rijtje uitdrukkingen met "Dutch" die niet vriendelijk bedoeld zijn, een erfenis van de rivaliteit tussen beide zeevarende landen: Dutch courage (drankmoed), a Dutch treat (een traktatie waarbij je zelf betaalt) en going Dutch, ieder betaalt zijn eigen deel. Die laatste is jonger dan je zou denken, van rond 1900.

In een Nederlands café is het beeld eerder omgekeerd. Er gaan rondjes. Iemand staat op, vraagt "wat willen jullie?", en komt terug met een dienblad. De volgende keer is een ander aan de beurt. Wie drie rondjes overslaat, valt op. Wie steeds als eerste opstaat, ook.

Marokko: geen onderwerp

Aan een Marokkaanse theetafel betaalt de gast niet. De gastheer schenkt, de gastheer bepaalt wanneer er een nieuw glas komt, en de gast neemt. Wie voorstelt om te delen, begrijpt niet waar hij zit. De thee is de ontvangst zelf.

Wat ze delen

Vier landen, vier systemen, en toch hetzelfde doel: dat er aan tafel niet gerekend hoeft te worden. Refené verdeelt de rekening zo grof dat niemand gaat tellen. De bote zet het rekenen vooraf. Het rondje maakt er een beurt van. En de gastheer haalt het hele onderwerp van tafel.

Het enige wat overal fout is, is de rekenmachine op je telefoon.